संतती नियमन काळाची गरज !

106

जागतिक लोकसंख्या दिवस विशेष

जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा करण्याची उद्दिष्टे अशी- दि.११ जुलै १९८७ रोजी जागतिक लोकसंख्या सुमारे पाच अब्ज भरली होती. त्यामुळे लोकसंख्येचा विस्फोट हा सार्वजनिक स्तरावरील सर्वाधिक स्वारस्यपूर्ण विषय बनला होता. या स्वारस्यात दिवसेंदिवस वाढ होत राहिल्यामुळे लोकसंख्या वाढीच्या संदर्भात अनेक कार्यक्रम राबविण्यात येऊ लागले. सन १९८९मध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या विकासविषयक कार्यक्रम- युएनडीपीच्या गव्हर्निंग कौन्सिलनेे ११ जुलै हा दिवस आंतरराष्ट्रीय लोकसंख्या दिन म्हणून जगभर साजरा केला जावा, अशी शिफारस केली. या शिफारशीनुसार हा दिवस नेमाने साजरा केला जातो. त्यानिमित्ताने विविध कार्यक्रम जगभर आयोजित केले जातात. लोकसंख्यावाढीमुळे जाणवणार्‍या समस्यांकडे लोकांचे लक्ष वेधणे, त्याविषयी जनजागृती करणे आणि या समस्येशी लढा देणे यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
वाढत्या लोकसंख्येचे दुष्परिणाम आज मानवास बेजार करीत आहेत. ते असे- बेरोजगारी: लोकसंख्या वाढल्याने लोक रोजगाराच्या शोधात वेगवेगळ्या शहरांकडे वळू लागले. नोकरीच्या संधी कमी झाल्याने बेरोजगारी वाढूही लागली. परिणामी गरिबीमध्येही झपाट्याने वाढ होऊ लागली. साधनसंपत्तीची कमतरता भासू लागली. रोगराई: वाढत्या लोकसंख्येमुळे आरोग्याच्या सोयी देखील अपुऱ्या पडू लागल्या. साथीचे रोग मोठ्या प्रमाणात पसरू लागले. प्रदूषण: प्रदुषणामुळे पर्यावरणाचा ऱ्हास होऊ लागला. पोटासाठी जंगले तोडून वन्यजीवांना मारण्याचे प्रकार वाढू लागले. यामुळे निसर्गाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होत आहे. आपले भविष्य वाचवण्यासाठी लोकसंख्या नियंत्रणात राहणे, अतिशय गरजेचे आहे. यासाठी प्रत्येकाने योगदाने द्यावे. वाढत्या लोकसंख्येच्या समस्यांविषयी समाजातील भरपूर लोकांना एकत्रितपणे काम करायला लावण्यात येते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विविध प्रकारचे कार्यक्रम आखून, कृती आयोजित करून जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा केला जातो. चर्चासत्रातील चर्चा, शैक्षणिक स्पर्धा, शैक्षणिक माहिती सत्रे, निबंधलेखन स्पर्धा, विविध विषयांवर सार्वजनिक स्पर्धा, पोस्टर वितरण, गाणी, क्रीडाविषयक कार्यक्रम, व्याख्याने व कविता, कलात्मक काम, घोषणा, मध्यवर्ती कल्पना व संदेश यांचे वितरण, कार्यशाळा, भाषणे, वादविवाद, गोलमेज चर्चा, पत्रकार परिषदा, विविध वृत्तवाहिन्या आणि इतर अनेक माध्यमांतून बातम्यांचे वितरण यांसारख्या अनेकविध कार्यक्रमांचा त्यामध्ये समावेश असतो. लोकसंख्यावाढीच्या समस्या सोडवण्यासाठी विविध प्रकारच्या आरोग्य संघटना आणि लोकसंख्याविषयक विभाग एकत्रितपणे काम करतात. त्यासाठी परिषदा, संशोधन कार्ये, बैठका, प्रकल्प विश्‍लेषण इत्यादी अनेक कार्यक्रमांची आखणी केली जाते.
सन २०११मध्ये जागतिक लोकसंख्या सात अब्जांवर पोहोचली, तेव्हा वाढती लोकसंख्या हे विकासासमोरचे एक प्रचंड मोठे आव्हान असल्याचे लक्षात आले. त्यामुळे प्रजननविषयक आरोग्य सेवांची सार्वत्रिक उपलब्धता हा संदेश सन २०१२च्या जागतिक लोकसंख्या दिनाच्या कार्यक्रमानिमित्त जगभर दिला गेला. त्यावेळी जागतिक लोकसंख्या ही सुमारे ७ अब्ज २ कोटी ५० लाख ७१ हजार ९६६ एवढी होती. समाजातील जास्तीत जास्त कुटुंबे छोटी आणि आरोग्यपूर्ण असावीत तसेच लोकांना शाश्‍वत भवितव्य मिळावे, यासाठी मोठी पावले उचलली गेली. प्रजननविषयक आरोग्यासाठी आवश्यक त्या सुविधांचा मागणीनुसार पुरवठा व्हावा, या अनुषंगाने महत्त्वपूर्ण गुंतवणूक करण्यात आली. प्रजननविषयक आरोग्यात वाढ करून आणि लोकसंख्यावाढीचा दर घटवून सामाजिक दारिद्र्य कमी करण्यासाठीही पाऊल आजमितीस उचलले गेले.
जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा करण्याची उद्दिष्टे- मुले आणि मुलींच्या तरुणाईचे समान संरक्षण करणे आणि त्यांचे सक्षमीकरण करणे. तरुण-तरुणींना आपल्या जबाबदार्‍या समजून घेण्याची क्षमता येईपर्यंत त्यांना लैंगिकता आणि उशिरा लग्न करण्यासंबंधीची तपशीलवार माहिती देणे. संतती नियमनविषयक योग्य साधने वापरून उपाययोजना योजून अनैच्छिक गर्भारपण टाळण्यासाठी तरुणाईला शिक्षित करणे. समाजातून लिंगनिहाय तेच ते- स्टिरिओटाईप दृष्टिकोन हद्दपार करण्यास लोकांना शिक्षित करणे. कमी वयातील प्रसूतीच्या धोक्यांविषयी जागृती करण्यासाठी गर्भारपणाशी संबंधित आजारांविषयी शिक्षित करणे. लैंगिक संबंधातून संक्रमित होणार्‍या आजारांविषयी शिक्षित करणे. मुलींच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यास काही प्रभावी कायदे करण्याची आणि धोरणे आखण्याची मागणी करणे. मुलांना आणि मुलींना समान प्राथमिक शिक्षण मिळेल याची खात्री करणे. मूलभूत प्राथमिक आरोग्याचा एक भाग म्हणून प्रत्येक जोडप्याला प्रजननविषयक आरोग्य सेवा सहजगत्या सर्वत्र उपलब्ध होतील याची खात्री करून घेणे. दि.१ जानेवारी २०१४ रोजी जागतिक लोकसंख्या ७ अब्ज १३ कोटी ७६ लाख ६१ हजार ३० वर पोहोचली. या वास्तवाची जाणीव करून देण्यासाठी जागतिक लोकसंख्या दिनाच्या वार्षिक कार्यक्रमात जागृती घडवून आणणार्‍या विविध उपक्रमांची आणि कृतिशील कार्यक्रमांची आखणी करणे, आवश्यक आहे. या कार्यक्रमांमध्ये लोकांनी मोठ्या प्रमाणात सहभागी व्हावे, यासाठी प्रोत्साहन देणेही आवश्यक आहे. अशा कार्यक्रमांमध्ये कुटुंबनियोजनाचे महत्त्व, लिंग समानता, माता आणि शिशू आरोग्य, गरिबी, मानवी हक्क, आरोग्याचा हक्क, लैंगिकतेचे शिक्षण, मुलींना शिक्षण, संततीनियमनाच्या साधनांचा व निरोधचा वापर करणे, प्रजननविषयक आरोग्याची माहिती घेणे, किशोरवयातील गर्भारपण व बालविवाह टाळणे, लैंगिक संबंधातून संक्रमित होणार्‍या संसर्गांची माहिती घेणे, अशा उपाययोजनांचा समावेश असला पाहिजे.
जगभरामध्ये गर्भवतींचे अनोराग्य आणि त्यांचे मृत्यू होण्याचे प्रमाण मोठे आहे. यामागे प्रजननविषयक आरोग्याच्या समस्या हे प्रमुख कारण आहे. त्यामुळे संयुक्त राष्ट्रसंघाचा विकासविषयक कार्यक्रम- युएनडीपी त्याकडे आता विशेष लक्ष देत आहे. जागतिक स्तरावर प्रसूतीदरम्यान दररोज सुमारे आठशे महिलांचा मृत्यू होतो. या पार्श्‍वभूमीवर दरवर्षी लोकसंख्या दिनाची मोहीम प्रजनन आरोग्य, कुटुंब नियोजन याविषयी जगभरातील लोकांची माहिती आणि कौशल्य वाढवण्याचे काम करते. जगभरात दरवर्षी सुमारे १.८ अब्ज तरुण-तरुणी प्रजनन वयात प्रवेश करत असतात. त्यामुळे प्रजनन आरोग्याच्या प्राथमिक बाबींकडे त्यांचे लक्ष वेधणे अनिवार्य आहे, त्यातही १५ ते १९ वयोगटातील किशोरवयीनांच्या लैंगिकतेशी संबंधित समस्या सोडविण्याची अत्यंत आवश्यकता आहे. कारण आकडेवारीनुसार या वयोगटांतील सुमारे दीड कोटी महिला माता बनतात आणि सुमारे चाळीस लाख महिला गर्भपात करवून घेतात. काही धर्मातील बांधव शासनाच्या कुटुंबनियोजन कार्यक्रमास खोडा घालतात. चांगली कबड्डीची टीम तयार होईल, इतक्या संख्येत अपत्ये जन्मास घालतात. सांगा, मग जन संख्यावृद्धीस आळा कसा बसेल? राष्ट्रीय कार्यास सहकार्य करणे, हे प्रत्येक नागरिकाचे परम कर्तव्य आहे. हे विसरता कामा नये.

!! गडविश्व परिवारातर्फे विश्व लोकसंख्या दिवसाच्या सर्वांना सजगतेस्तव हार्दिक शुभेच्छा !!

 

श्री निकोडे कृष्णकुमार गोविंदा.
मु. श्री गुरुदेव प्रार्थना मंदिराजवळ- रामनगर, गडचिरोली.
व्हॉट्सॲप – ७७७५०४१०८६.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here